Tahvil Nedir, Çeşitleri ve Faizleri Nasıldır? Nasıl Alınır?

Önemli yatırım araçlarından biri olarak tahvil de karşımıza çıkmakta. Tahvil nedir, tahvil faizleri ne kadar gibi konular yatırımcıların aklına takılan sorular oluyor. Bu konuda gelen sorular üzerine elimden geldiğince cevap vermeye çalıştım.

Bu yazımda tahvil ne demek, tahvil türleri nasıl oluyor gibi konular hakkında bilgiler bulacaksınız.

Tahvil Nedir?

Tahvil, devlet ya da özel şirketler tarafından borç alıp sermaye olarak kullanmak amacıyla çıkarılan ve tahvil sahibine faiz getirisi sunan borçlanma senetleridir. Öncelikle yazılı bir senettir. Aşağıda tahvil örneği de görebilirsiniz. Vadesi 1 yıldan fazla olmaktadırlar.

Tahvili, paraya ihtiyacı olduğu için bunu borçlanma yoluyla gidermek isteyen bir özel şirket çıkartabilir. Bu durumda yatırımcılar eğer faiz getirisini uygun görürse tahvili satın alırlar. Belirli dönemlerde şirket tarafından tahvil sahiplerine yani yatırımcılara belli bir faiz ödenir. Genellikle 6 ayda bir olmak üzere faiz getirisi sunulur. Vade sonunda da şirket, yatırımcıdan tahvili anapara karşılığında geri alır. Yatırımcının vade boyunca almış olduğu faizler kendisine kar kalır. Şirket de para ihtiyacını bu şekilde karşılamış olur. Tahvil alım satımının özü budur.

Tahvil Faizi Nedir?

Tahvil faizi, tahvilin getirisi olarak tahvil çıkaran tarafın tahvili alan tarafa ödediği paradır. Böylece tahvili alan yatırımcılar, tahvil getirisi olarak belirli dönemler halinde tahvil faizi elde etmiş olurlar.

Özel şirketlerin yanı sıra devlet tarafından tahviller çıkartılabilir. Bu durumda devlet tahvil alan yatırımcılardan para toplamış olur. Devlet tahvilleri çok az risklidir ancak getirisi yani tahvil faizi de düşük olmaktadır.

Bu yüzden bazı yatırımcılar özel şirket tahvillerine yönelir. Ancak bu noktada tahvili alınacak olan şirket iyi analiz edilmeli ve risk olabildiğince azaltılmalıdır. Eğer faiz getirisi çok yüksek ise genelde risk de yüksek olur. Aksi takdirde ilgili şirket tahvil ile yatırımcılara borçlanacağına, kredibilitesi varsa bankalara borçlanarak kendisine finansman yaratırdı. Bu nedenle, faiz getirisi diğerlerine kıyasla çok yüksek olan tahvillere de ayrıca dikkat etmekte fayda vardır.

Tahvil terimleri neler?

tahvil nedir - tahvil özellikleriTahvil konusunda bazı karışıklıklar terimsel olarak yaşanmaktadır. Özellikle yurtdışında tahvil yatırımının nasıl olacağını araştırmak isteyen kişiler İngilizcede tahvil ne demek, hangi terim hangi kavrama karşılık geliyor bilmek istemektedir. İngilizce’de bu durum biraz daha karışık.

Hükümetin çıkardığı tahvillere government bond adı verilir. Hazine tarafından çıkarılıyorsa bu sefer treasury bond olarak adlandırılıp t-bond diye de kısaltılır. Bond yerine bill kullanıyorsa tahvil değil bono’dan bahsediliyor demektir. Eğer özel şirketler tarafından çıkarılıyorsa corporate bond olarak adlandırılır.

Tahvil konusunda Türkçe terimler nelerdir?

Nominal değer: tahvil senedinin yani yazılı belgenin üzerinde yazılı olan değeri ifade etmektedir. Vade dolduğunda yatırımcının eline bu para teslim edilir. Ana para olarak düşünebilirsiniz. Nominal değer nedir yazımdan detayları öğrenebilirsiniz.

Kupon oranı: tahvilin nominal değeri üzerinden yüzdelik getirisine göre hesaplanır. Örneğin %12 faizli 1000 dolar nominal değere sahip bir tahvilin getirisi yıllık 120 dolar olmaktadır.

Kupon tarihleri: tahvili çıkaran şirket ya da devlet tarafından tahvili alan yatırımcılara yapılacak faiz ödemelerinin tarihleridir.

Tahvil ihraççısı: Tahvili çıkarıp piyasaya süren taraftır. Devletler ya da tahvili çıkaran şirketler tahvil ihraççısı konumunda olurlar.

Vade: bittiğinde nominal değerin ödeneceği tarihtir. Nominal değer vade bitiminde ödenebileceği gibi vade bitimine kadar olan sürede taksitler halinde de ödenebilir.

Tahvilin Özellikleri Nelerdir?

Tahviller kıymetli evrak statüsünde yer alır. Hukuken kıymetli evraklar için geçerli hükümlere tabi olurlar.

Tahviller bir tür borç senedidir. Tahvili alan yatırımcı belli faiz karşılığında tahvil ihraççısı olan şirket ya da devlete borç vermiş olur. İlgili borcun senedi de tahvil olmaktadır.

Tahvil ihraççısı konumda olanlar için borç senedi özelliği taşıyan tahviller, yatırımcı için alacak senedi özelliğindedir.

Tahvili alan yatırımcılar tahvil ihraççısı konumda olan şirket ya da devletlerin alacaklısı konumunda yer alırlar.

Tahviller, nominal değerinin altındaki bir değerle de ihraç edilebilir. Bu durumda iskontolu tahvil haline gelmiş olur. Nominal değerin yani üstünde yazan değerin ne kadar altında fiyata ihraç edilmişse o kadar iskontadan yararlanılmış olur. Tahvili alan yatırımcılar için iskonto tahvil getirisi haline dönüşmüş olur.

Tahviller, satın alan yatırımcının adına düzenlenebileceği gibi hamiline olarak da düzenlenebilir.

Tahvil Türleri ve Çeşitleri Nelerdir?

Tahvil türleri genel olarak iki başlık halinde incelenmektedir. Kuponlu tahvil ve kuponsuz (iskontolu) tahvil olarak ikiye ayrılıyor. Bunun yanı sıra devletin iç piyasadan değil de dış piyasadan borçlanmak için sattığı Euro veya Dolara dayalı tahviller olur ki ona da Eurobond denmektedir.

Bu sınıflandırmanın yanı sıra yatırım çeşidine göre de tahvil çeşitleri sınıflandırılıyor. Bunları da şu şekilde sınıflandırmak mümkün: devlet tahvilleri, özel sektör tahvilleri, hamiline tahviller, nama yazılı tahviller, primli/iskontolu tahviller, başabaş tahviller, ikramiyeli tahviller, sabit ya da değişken faizli tahviller, endeksli tahviller, garantili ya da garantisiz tahviller.

Biraz çok gibi durdu ama merak etmeyin. Hepsi çok basit ve adından kolayca mantığını anlayacağınız şekilde. Hepsini aşağıda tek tek açıkladım.

Kuponlu Tahvil: üzerinde kuponları bulunur. Bu kuponlar koparılabilir şekildedir. Kuponları koparıp teslim ettiğinizde ilgili kuponun değeri kadar faiz getirisi size verilir. Örneğin 6 ayda bir faiz ödemeli 2 yıl vadeli tahvilde 4 kupon bulunur. Dolayısıyla 6 ayda bir kuponunuzu götürerek hakettiğiniz faizi alırsınız. Yandaki görsel kuponlu tahvil örneğidir. Gördüğünüz gibi senedin altında kuponlar yer almaktadır. Bu kuponlar belli dönemlerde koparılarak ilgili yere teslim edilir ve kupon değeri kadar faiz getirisi elde edilir. Tahvilin kupon sayısı önemlidir. Eğer ödemeler 6 ayda değil de 3 ayda bir yapılacaksa elde edilen faiz geliri ayrıca tekrar faize yatırılarak bileşik faiz geliri elde edilmiş olacağı için daha avantajlı olacaktır.

Kuponsuz (iskontolu) Tahvil: bu türde kupon bulunmaz, dolayısıyla bir faiz getirisi elde edilmez. Ancak nominal değer üzerinden iskonto uygulanır. Eğer 1000 liralık bir tahvil ise bunu iskonto oranı kadar daha düşük miktarla satın alırsınız. Yani kuponlarla biriktirdiğiniz faizi en başta teslim almış olursunuz.

Devlet Tahvilleri: adı üstünde devlet tarafından çıkarılan tahvillerdir. Hazine tahvili olarak da bilinir. Devlet tahvillerinin getirisi düşük olur. Çünkü riski azdır. Devlet tahvilleri çıkarılırken üzerine tahvilin amacı da yazılabilir. Aşağıda bir örneğini görüyorsunuz. 1977 yılında devlet tarafından çıkarılan bu tahvil, savunma harcamalarına kaynak oluşturmak için çıkarılmış. Yukarıda gördüğünüz kuponlu tahvil ise yine bir devlet tahvili çeşidi olup 1974’te Kıbrıs Barış Harekatı’nı finanse edebilmek için çıkarılmıştı.

devlet tahvili nedir

Özel Sektör Tahvilleri: Bankalar başta olmak üzere özel sektördeki şirketler tarafından çıkarılan tahvil çeşitlerindendir. Bu tahvil türünün riski yüksek olduğu için getirisi yani tahvil faizi de yüksektir. Çünkü şirketin iflası da olası durumlardan biridir.

Aşağıda Emlak Kredi Bankası’nın çıkardığı bir tahvili görüyorsunuz.

tahvillerin özellikleri nelerdir

Hamiline Tahviller: Hamiline yazılı tahvillerdir. Bu tahvil türünde alacaklı konumda olan kişi tahvilin belgesine fiziken sahip olan kişidir. Hamil sözcüğü taşıyan anlamındadır. (Hamal, hamile gibi sözcükler de buradan gelir) Hamiline demek taşıyana demektir. Dolayısıyla tahvil belgesi kimin elindeyse tahvil haklarına da o kişi sahiptir. Yukarıdaki tahvil örneklerinde gördüğünüz gibi tahvillerin üzerine hamiline ait yazmaktadır.

Nama Yazılı Tahviller: Nama yazılı tahvil türünde tahvil belgesinin üstüne nama yazılı tahvil olduğu belirtilir, ardından tahvil sahibinin adı soyadı ve bilgileri yazılır. Bu durumda tahvil sahibinden başkası belgeyi ele geçirse bile tahvil haklarından faydalanamaz.

Primli – İskontolu ve Başabaş Tahviller: Kuponlu kuponsuz tahviller yerine bu kavramlar da kullanılmaktadır. Eğer tahvilin üzerinde yazılı değer ile ihraç ediliyorsa yatırımcının karı tahvil faizinden gelecektir. Bu faizleri almak için de kuponları götürecektir. Bu sırada faiz getirisi elde edecek. Vade sonunda tahvil belgesini de götürüp ana parasını alacaktır. Buna başabaş tahvil denir.

Eğer kupon yoksa faiz de olmayacağı için yatırımcının getiri elde etmesi için tahvili daha düşük fiyattan alması gerekecektir. Buna da iskonotolu ya da primli tahvil denilmektedir. Bu tahvil çeşidinde getiri iskonta kadar olmaktadır. Faiz olmadığı için üzerinde kuponlar da yer almaz.

Sabit ya da Değişken Faizli Tahviller: Tahvilin faiz getirilerinin sabit ya da değişken olması durumuna göre adlandırılan faiz türleridir.

Endeksli Tahviller: Yatırımcısını enflasyon riskine karşı koruyan tahvil türüdür. Endeksli tahvillerde vade sonunda alacağınız ana para belirli bir ürüne endekslenir. Altın, döviz gibi bir ürüne endekslenerek ana paranızın enflasyon karşısında erimesinin önüne geçilir. Vade sonunda ana paranız endekslenen ürün üzerinden hesaplanarak size ödenir. Altına endeksli tahvilde vade sonunda altın fiyatları ne kadar arttıysa aynı oranda ana paranız hesaplanarak size ödenir.

Garantili ya da Garantisiz Tahviller: Özel şirket ve bankalar tarafından çıkarılan tahvillerde tahvili alan tarafa bir garanti sunulup sunulmaması durumudur.

Tahvil Tarihçesi

Tarihçesine baktığımızda olayın özü çok daha net anlaşılabilir. Tahviller Ortaçağ zamanlarında devletlerin girişeceği savaşları finanse etmek için halkın vergi yükünü arttırmak yerine halktan borçlanmaya gitmesiyle ortaya çıkmıştır. Böylece tüm halkın vergi yükü artmaz, sadece tahvil alabilecek tasarrufa sahip zenginler tahvil alarak devlete borç vermiş olur. Bunun karşılığında da faiz geliri elde eder.

Fakir halk, savaş maliyetlerinin vergi yükünden etkilenmemiş olduğu için savaş konusunda devlete baskı yapmaz. Gerçi o dönem demokrasi de olmadığı için baskı yapabilecekleri bir aygıt yoktu ancak en azından savaşa daha motive şekilde gidebilirler.

Bilinen ilk tahvil Venedik Bankası tarafından 1157 yılında İstanbul’daki bir savaşın finansmanını sağlamak amacıyla ortaya çıkmıştır. Ayrıca o dönem tahvilin şöyle de bir avantajı vardı. Devlet, tahvil ihraç etmek yerine halkın vergi yükünü arttırabilirdi ancak ya ortada bunu finanse edecek kadar halk ya da bu halkın malvarlığı yoksa ne olacak?

Devletlerin savaşları finanse etmek amacıyla tahvil ihracı ortaçağda başlasa da yakın zamana kadar bunun örneklerini gördük. Örneğin; ülkemizde de 1974 Kıbrıs Barış Harekatı için tahvil çıkarılmıştır.

tahvil örneği
Kıbrıs Barış Harekatı Tahvil Örneği

Görselde görebileceğiniz gibi 1000 lira nominal değerli ve %11 faizli bu tahvil’den elde edilen para Kıbrıs Barış Harekatı’nda kullanılmıştır. Zaten senetin üzerinde de Barış Harekatı Borçlanma Tahvili yazdığını görebilirsiniz. Bunun yanı sıra depremden, savaşa kadar birçok nedende devlet finansman sağlamak için tahvil çıkarır.

Tahvil mi Forex mi?

Bana gelen sorularda bazı yatırımcılar tahvil mi forex mi daha karlı/daha mantıklı diye sormakta. Kar olarak forex daha çok kar fırsatı yaratmaktadır. Ancak riski de aynı oranda artmaktadır. Zaten yatırımın doğasında bu vardır. Kar fırsatınız arttıkça riskiniz de artar. Tahvil çok daha düşük riskli hatta devlet tahvillerinde risk yok denecek kadar azdır. Ancak kar da yok denecek kadar azdır. Tahvilin kendi içinde bile şirketin mali yapısı, içerdiği riskler nedeniyle faizi yüksek veya düşük olur.

Tüm bunların yanı sıra forex başka avantajlar da sunmaktadır. Örneğin forexte işlem yaptığınızda istediğiniz zaman elinizden çıkarabilirsiniz. Tahviller de likittir. Bir başkasına satabilirsiniz. Hamiline yani taşıyıcısına satılmış tahviller bir başkasına satılabilir. Nama yazılı olmadığı sürece tahvili elinde bulunduran kimse parayı da o alır. Bunu hamiline çek gibi düşünebilirsiniz. Bu şekilde likidite sağlanabilir yani başkasına istediğiniz zaman satabilirsiniz ancak alacak kişi bulmak biraz zor olabilir. Forex’te bu dertleriniz olmaz.

Tahvilin likit olmasını sağlayabilmek için hamiline tahvil olması gerekecek. Ancak bu sefer de güvenlik riski ortaya çıkar. Tahvili çalan kişi tahvilin getirisini hatta nominal parasını da alabilir. Ancak forex’te sizin hesabınız dışında paranız başka bir yere yatırılmaz. Güvenlik önlemleri çok daha iyi bir boyuttadır.

Özetle, tahvil ancak artık yatırımlarla fazla uğraşmak istemediğinizde, riskli yatırımlarınız bulunurken toplam riskinizi düşürmek için kullanması mantıklı bir yatırım aracı olarak karşımıza çıkar. Yoksa tahvile gelene kadar tahvilden daha iyi ve karlı yatırım araçlarına çok rahat ulaşabilirsiniz.

Daha önce yatırım şirketlerinde çalışmış ve 10 yıldır forex piyasasında işlem yapan biri olarak, bilgi ve tecrübelerimi sizlerle paylaşıyorum.

Aklına Takılanı Sor

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.